کد خبر: 3702
تاریخ انتشار: ۲۵ آذر ۱۳۹۸ - ۲۱:۴۵
  • خبرنگار: محمدحسین نیکوپور
  • چاپ
حافظ شناسی

سیصدوبیست‌ونهمین نشست حافظانه‌ی مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ، با عنوان «تحلیل خویشاوندی حافظ با موسیقی»، روز دوشنبه در سالن غزل برگزار شد.

به گزارش پیام خبر، در این مراسم که با همکاری اداره‌ی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس و مرکز پژوهش‌های زبان و ادب فارسی دانشگاه شیراز و حضور جمعی از دانشگاهیان و اهالی فرهنگ و ادب کشور برگزار گردید، دکتر مسیح افقه، استاد دانشگاه آزاد اسلامی شیراز، از ظرفیت موسیقایی شعر حافظ برای ساختن تصنیف سخن گفت و از رهگذر این مطلب، یکی از دلیل‌های جاودانگی شعر حافظ را کاوید.
وی به رویکرد بسیاری از حافظ‌پژوهان نسبت به گرایش حافظ به موسیقی اشاره کرد و گفت: بسیاری از مطالعات گذشته در زمینه‌ی ارتباط حافظ با موسیقی، براساس بررسی اوزان عروضی، شناسایی تناوب هجاها و استفاده از واژگانی است که احتمالا در میان نوارندگان و یا موسیقی‌دانان هم‌عصر حافظ مرسوم بوده است. 
دکتر افقه تصریح کرد: نمی‌توان به‌طور قطع و به‌یقین اظهار کرد که جاگذاری واژگان مرتبط با موسیقی در شعر حافظ، بنیان فنی از دیدگاه موسیقایی دارد؛ چراکه امروز، مختصات موسیقی عصر او، از نظر دیدگاه فنی، به‌طور کامل مشخص نیست.
وی افزود: برای توصیف علمی یک موسیقی، مؤلفه‌های متعددی را باید تعریف کرد. اما دلایل کافی برای اثبات وجود موسیقی آوازی (مانند آنچه در ردیف دستگاهی کنونی ایران وجود دارد) در دست نیست. در حقیقت نمی‌توان استیلای موسیقی آوازی را، همانند آنچه امروز استفاده می‌شود، قطعی دانست.
مدرس دانشگاه آزاد اسلامی شیراز گفت: شاید دیدگاه کنسونانس واژگانی، بتواند تا حد شایان توجهی، معرف ذوق موسیقایی حافظ باشد؛ چراکه بررسی این مؤلفه، مستقیما به شناسایی فونتیک (آواشناسی) واژگان به‌کار رفته در شعر حافظ و در ادامه به بررسی استفاده از واژه‌های یک‌سیلابی و دوسیلابی می‌پردازد. واژه‌هایی که انطباق قابل‌ توجهی در تلفیق با موسیقی دارند.
این هنرمند ادامه داد: از آنجایی که در نظام موسیقی کنونی ایران، آواز ایرانی، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین بخش‌های موسیقی کلاسیک کشور ماست، بررسی تطبیقی ابیات مختلف غزلیات حافظ و موسیقی امروز ایران، بیانگر ظرفیت شایان توجه واژه‌های شعر حافظ، از نظر بافت فونتیکی به‌کارگرفته شده با موسیقی است.
دکتر افقه تشریح کرد: استفاده از واژه‌هایی مانند "می"، "یار"، "که" به‌عنوان مثال‌هایی از واژگان یک‌سیلابی و واژه‌هایی مانند "جهان"، "نسیم"، "بیا" که واژگان دوسیلابی هستند، در غزلیات حافظ زیاد شنیده می‌شود. این مثال‌ها نشان‌دهنده‌ی آن است که واژه‌های اشاره شده و مانند آن (که در دیوان حافظ بسیار به چشم می‌خورد) با هرنوع از عناصر زمانی موسیقایی، قابلیت تلفیق دارند.
وی افزود: باتوجه به اینکه موسیقی ایران از زمان حافظ (قرن هشتم) تا کنون در حال تغییرات و دگردیسی‌های بسیاری بوده است، بیان این فرض که در طی این زمان، شعر حافظ، در موسیقی دوره‌های مختلف تاریخی ایران استفاده می‌شده است، چندان دور از ذهن نیست.
وی ادامه داد: در حقیقت، موسیقی ایران، همانند یک مقوله با خصلت کاملا سیال‌گونه رفتار کرده است.
مدرس دانشگاه آزاد اسلامی گفت: استفاده‌ی حافظ، از واژه‌های یک‌سیلابی و دوسیلابی، امکان تلفیق شعر و موسیقی را به‌میزان چشمگیری افزایش داده است که با هرگونه تغییر ساختاری در موسیقی کلاسیک ایران، قابلیت تلفیق دارد.
دکتر افقه تصریح کرد: باید بر این نکته تأکید داشت که این به‌کارگیری واژه‌های یادشده و مانند آن، مطلقا به ذوق موسیقایی سراینده بازگشت می‌کند؛ تاحدی‌که این تفکر به ذهن راه می‌یابد که احتمالا حافظ خود غزلیات خود را می‌خوانده و یا به خوانندگان زمان خود می‌سپرده و پس از تلفیق، احتمالا تصحیح نیز انجام می‌داده است و این رویکرد برخی از موسیقی‌دانان ایران است.
استاد دانشگاه آزاد، در پایان، باری دیگر تأکید کرد: با شناسایی کنسونانس واژگانی شعر حافظ، می‌توان ابیات موسیقی‌پذیر غزلیات حافظ را شناخت و ظرفیت موسیقایی شعر حافظ برای ساختن تصنیف و از رهگذر این مطلب، راز جاودانگی غزل‌های حافظ را واکاوی کرد.

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 2 =

آخرین اخبار

استان ها

گفتگو و تحلیل

  • رسوم سیاه بازی در حال از بین رفتن است

    رسوم سیاه بازی در حال از بین رفتن است

    نمایش سیاه بازی «دختر شیرازی» به نویسندگی، کارگردانی و بازیگری نقش سیاه اصغر زیبایی نژاد از ۲۸ دیماه جاری تا سوم بهمن در سالن سبز مجموعه هنر شهر آفتاب همراه با موسیقی زنده بر صحنه اجرا می شود.

  • جای خالی حرفه‌ای‌ها در سیما

    جای خالی حرفه‌ای‌ها در سیما

    محمدعلی کشاورز ضمن اشاره به جای خالی طیفی از نیروهای حرفه‌ای دهه‌های ۶۰ و ۷۰ در تلویزیون، تاکید کرد هنوز هم اگر فیلمنامه خوبی به او پیشنهاد شود، حاضر به ایفای نقش مقابل دوربین است.

  • رزمندگان فارس، تنها خط‌شکنان کربلای ۴

    رزمندگان فارس، تنها خط‌شکنان کربلای ۴

    ساعت هفت صبح یک بار و ساعت هشت صبح دوباره عراقی‌ها شروع کردند به دور زدن نیروهای ما؛ می‌دانستیم که اگر عقبه بسته شود، همه ما شهید یا اسیر خواهیم شد. بنابراین مجبور بودیم برگردیم؛ اما در مسیر به عراقی‌ها رسیدیم و آنها ما را به رگبار بستند؛ مدتی درگیر بودیم که در پایان آرام‌آرام عقب‌نشینی کردند و به خط خودشان برگشتند.

  • ناآرامی‌های عراق خللی در بازسازی عتبات ایجاد نکرده است

    ناآرامی‌های عراق خللی در بازسازی عتبات ایجاد نکرده است

    رئیس سازمان توسعه روابط سیاحتی و زیارتی ایران و عراق با بیان‌اینکه ناآرامی‌ها و اعتراضات در عراق در روند بازسازی عتبات عالیات خللی ایجاد نکرده است، گفت: نزدیک به ۵۰۰ هزار نیروی ایرانی در عراق مشغول به انجام پروژه‌های بازسازی هستند و کار آنها یک روز هم تعطیل نشده و حتی از برنامه جلوتر هم بوده‌ایم.

  • ایسنا یکی از رویش‌های انقلاب اسلامی است

    ایسنا یکی از رویش‌های انقلاب اسلامی است

    مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس ضمن تبریک بیست سالگی خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا را از رویش‌های انقلاب اسلامی دانست و عامل موفقیت این رسانه را استفاده از ظرفیت جوانان دانشجوی خلاق عنوان کرد.